Jedno z naszych podstawowych dóbr narodowych. O jego niezwykłym znaczeniu zdaje się świadczyć fakt, że pierwsze zabudowania członków plemiennego państwa Wiślan pojawiły się na Wawelskim wzgórzu jeszcze w VII wieku. Z tego okresu pochodzi też większość legend znanych w różnych przekazach do dziś. Nowożytna historię Wawelu rozpoczyna jego zdobycie w 992 roku przez Mieszka I . Za panowania pierwszych Piastów Wawel pozostawał jednak zaledwie drewniano kamiennym grodem obronnym. Do 1041 roku kiedy to Wawel niejako awansował do roli stolicy (po przeniesieniu jej z Gniezna przez Kazimierza Odnowiciela) na wawelu istniały zaledwie 2 murowane budowle. Pierwszą była katedra p.w. św. Wacława z 1020 roku, a drugą tzw. katedra Hermanowska z 1090 roku.
Dopiero na początku XII wieku, rozpoczęto nadawanie nieco bardziej militarnego charakteru tej budowli. Powstały wtedy pierwsze murowane budynki warowne, a już pod koniec XIII wieku zakończono prace przy budowie murowanych obwarowań całego terenu.
Do końca XV wieku Zamek Królewski przechodził wiele mniejszych i większych zmian. Jednak ze względu na prowadzone działania wojenne wydatki te były niewspółmierne do potrzeb. Krązy legenda, że w tym czasie żona Kazimierz Jagiellończyk musiała zastawić swoją suknię ślubną aby
utrzymać zamek!
W 1619 roku, po remoncie po wielkim pożarze z roku 1595, król Zygmunt III Waza postanowił przenieść się do nieco prowincjonalnej wtedy Warszawy. Od tego czasu Wawel powoli tracił na znaczeniu strategicznym. Nie stracił jednak na znaczeniu kulturowym przez co w katedrze na wawelu wciąż odbywały się koronacje władców Polski. A dla podkreślenia majestatycznego charakteru na początku XVII stulecia Władysław IV umocnił budowlę dodatkowymi bastionami. Nie pomogły one jednak w obronie twierdzy, która w połowie XVII wieku uległa po trzytygodniowym oblężeniu Szwedom (okupującym de facto zamek przez dwa lata po jego zdobyciu plądrując co się da).
Rozbiory okazały się niezwykle dewastujące dla tej budowli. Kolejni zaborcy zabrali wszystko co zamek miał najcenniejsze w tym złoto, 6 koron, 4 berła, 4 jabłka, miecze i liczne relikwiarze).
W okresie dwudziestolecia międzywojennego Zamek Królewski trafił na listę zabytków reprezentacyjnych II RP. A podczas okupacji Kraków pełnił rolę stolicy Generalnej Guberni, a na Wawelu rezydował jej zbrodniczy szef Hans Frank.